HISTORIA PUŁKU

Historia pułku jest ściśle związana z Podolem, tą piękną i żyzną krainą poprzecinanych jarami bezgranicznych pól, dębowych lasów, wyniosłych kurhanów oraz lekko falujących wzgórz,

która od wieków była widownią walk jazdy polskiej. Kraj ten, gdzie przez długie lata naszych dziejów rozgrywały się największe bitwy polskie przeciw najeźdźcom ze wschodu, stał się kolebką ułanow polskich.
Po raz pierwszy spotykamy się w historii z tym pułkiem w okresie wojen napoleońskich. Wiosną 1809 roku powstaje na Podolu w ramach armii francusko-galicyjskiej pułk jazdy, który po przejściu w jesieni tegoż roku na etat Armii Polskiej Księstwa Warszawskiego otrzymał kolejny numer "12". Stał się on protoplastą wszystkich później powstałych 12 pułków ułanów polskich, zachowując po wszystkie czasy te same barwy oraz tradycje wojskowe. Po sformuowaniu pułk brał udział we wszystkich późniejszych kampaniach napoleońskich i dopiero po upadku cesarza powraca do stron rodzinnych. W okresie 1815-1830 w wojsku polskim tzw. Królestwa Kongresowego nie istnieje.
Następny etap to wojna polsko-rosyjska 1830-1831, kiedy to 12 Pułk Ułanów odtwarza się na Litwie. Choć historia tego pułku nie jest bezpośrednio związana z tradycją ułanów podolskich, to jednak przyjmując te same barwy i numer, stał się on niejako ich kontynuacją. Chwalebne czyny tego pułku na polu bitwy nie mogą byc przeto pominięte w dziejach naszego pułku.


W okresie stuletniej niewoli państwa polskiego pod trzema zaborami suwerennej Armii Polskiej nie bylo. Tradycje jej zachowały się jedynie w historii, literaturze oraz pamięci narodowej. Dopiero po upadku caratu i podczas rewolucji w Rosji w 1917 r. zaczynają się tworzyć na jej obszarze ponownie jednostki przyszłej Armii Polskiej. Kontynując swe dawne tradycje z okresu walk Napoleona, powstaje na Podolu CHORAGIEW KIRASJERÓW POLSKICH, która poprzez różne koleje losu otrzymuje w końcu swą dawną tradycyjną nazwę 12 PUŁKU UŁANÓW PODOLSKICH. Jako taki bierze on pózniej chlubny udział w wojnie polsko-sowieckiej 1919-1920 roku.

W okresie pokojowym 1921-1939 pułk stoi garnizonem na Wołyniu, w Białokrynicy pod Krzemieńcem. Cechuje go: przywiązanie do kresowych tradycji swego pochodzenia, należyte wyszkolenie i wygląd zewnętrzny; zalety te wysuwają go na czoło kawalerii polskiej.
Podczas kampanii niemiecko-polskiej we wrześniu 1939 roku pułk walczy w ramach Armii "Łódz" i wraz z nią przechodzi jej wszystkie koleje losu. W ciągu późniejszych walk kończy swe działanie w południowej części kraju, gdzie wobec wkroczenia wojsk sowieckich do Polski zmuszony jest do zaprzestania dalszej walki i złożenia broni. Wielu oficerów oraz szeregowych dostaje się wówczas do niewoli sowieckiej, bądź niemieckiej. Niektórym udaje się przedostać do Armii Polskiej odtwarzanej we Francji, inni pozostali w Kraju zasilają związki przyszłej Armii Krajowej.


W roku 1941, kiedy Rosja przystapiła do wojny przeciwko Niemcom po stronie aliantów, zaczeła się tam tworzyć z jeńców polskich Armia Polska, wśród której odtwarza się również dawny 12 Pułk Ułanów Podolskich. Wraz z całą armią przechodzi pułk przez Persje na Bliski Wschód. Po zorganizowaniu, jako pancerno-motorowy pułk rozpoznawczy, zostaje wysłany do Włoch, gdzie bierze udział w walkach II Korpusu Polskiego, wyrożniając się wybitnie w słynnej bitwie pod Monte Cassino, a poźniej walcząc chlubnie w dalszych działaniach aż do ostatecznej kapitulacji Niemiec.
Po zakończeniu działań wojennych został pułk przetransportowany do Wielkiej Brytanii. Tu po pewnym okresie przygotowawczym nastąpiła jego demobilizacja.Większość, bo 2/3 pułku pozostała na emigracji, inni zdecydowali się powrócić do Kraju. W Wielkiej Brytanii powstało Koło Pułkowe, którego zadaniem jest podtrzymywanie więzów koleżeńskich, samopomoc, oraz przechowywanie dawnych tradycji pułkowych. Myślą przewodnią Koła jest podtrzymywanie ducha Ułanow Podolskich, by w każdej chwili, gdyby tylko możliwość zaistniała, wszyscy dawni żolnierze pułku bądź ich młodsze pokolenie gotowi byli do odtworzenia macierzystego oddziału.

Tekst i zdjęcia zaczerpnięte z publikacji "Dzieje Pułku Ułanow Podolskich 1809-1947", Londyn 1982